Sözleşme ve Tazminat
Maddi ve Manevi Tazminat Davası: Kalemler, Zamanaşımı ve 2026 Değişiklikleri
Haksız fiilden doğan maddi zarar kalemleri, manevi tazminat, müterafik kusur, ceza davasının etkisi, belirsiz alacak davasının kaldırılması, faiz ve zamanaşımı süreleri.
Kısaca
- Maddi tazminat gerçek zararı karşılar; manevi tazminat ise kişilik hakkının zedelenmesinden doğan acıyı hafifletmeyi amaçlar.
- Haksız fiilden doğan talepler, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar.
- 7589 sayılı Kanun’la belirsiz alacak davası kaldırıldı; kısmi davada talep bir defaya mahsus artırılabilir.
- Zarar görenin kusuru tazminattan indirim sebebidir.
Bir kişinin hukuka aykırı ve kusurlu bir davranışla başkasına zarar vermesi haksız fiildir ve Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi gereğince zararı giderme yükümlülüğü doğurur. Trafik kazası, iş kazası dışındaki yaralanmalar, bir binadan düşen cisim, hayvanın verdiği zarar ya da kişilik haklarına saldırı bu kapsamdadır. Sözleşmeye aykırılıktan doğan zararlar ise sözleşme hükümlerine tabidir.
Maddi tazminat kalemleri
Bedensel zararlarda tazminat; tedavi giderlerini, kazanç kaybını, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıpları ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıpları kapsar. Ölüm hâlinde ise cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve çalışma gücünün kaybından doğan zararlar ile ölenin desteğinden yoksun kalanların destekten yoksun kalma zararı istenir. Sürekli iş göremezlik ve destek tazminatı, kişinin yaşı, geliri ve maluliyet oranı esas alınarak aktüerya bilirkişisi tarafından hesaplanır. Eşyaya verilen zararlarda ise onarım bedeli ya da değer kaybı istenir.
Manevi tazminat
Bedensel bütünlüğü zedelenen kişi ile ağır bedensel zarar ya da ölüm hâlinde yakınları manevi tazminat isteyebilir. Kişilik hakkı saldırıya uğrayan kişi de, örneğin hakaret ya da özel hayatın ihlali hâlinde, manevi tazminat talep edebilir. Miktar hâkim tarafından olayın özellikleri, kusur durumu, tarafların sosyal ve ekonomik durumları dikkate alınarak takdir edilir; manevi tazminat bir zenginleşme aracı olarak görülmez.
Kusur, indirim ve ceza davasının etkisi
Zarar görenin zararın doğmasına ya da artmasına katkıda bulunması (müterafik kusur) tazminattan indirim sebebidir; emniyet kemerinin takılmaması gibi. Hukuk hâkimi, ceza mahkemesinin kusur değerlendirmesiyle ve beraat kararıyla bağlı değildir; ancak ceza mahkemesinin tespit ettiği maddi olgular, örneğin olayın gerçekleştiği, kural olarak dikkate alınır.
2026 değişiklikleri: belirsiz alacak ve faiz
31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki belirsiz alacak davasını kaldırdı. Alacağın tamamı dava açarken belirlenemiyorsa kısmi dava açılabilir ve talep sonucu yargılama sırasında bir defaya mahsus artırılabilir. Bu nedenle dava öncesinde zararın, bilirkişi hesabına yakın bir doğrulukla tespit edilmesi önem kazanmıştır. Aynı Kanun’la yasal faiz, Merkez Bankası reeskont oranına bağlı bir yönteme göre belirlenmeye başlandı. Haksız fiil tazminatına kural olarak olay tarihinden itibaren faiz işler; tutarı faiz aracıyla hesaplayabilirsiniz.
Süreler
- Haksız fiil zamanaşımı
- Zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde 10 yıl
- Fiil aynı zamanda suç ise
- Ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır
- Trafik kazasında sigortaya başvuru
- Dava ya da tahkimden önce zorunlu; cevap süresi 15 gün
- Sözleşmeden doğan alacak
- Kural olarak 10 yıl
Örnek
Yaya olarak karşıdan karşıya geçerken bir aracın çarpması sonucu bacağı kırılan F, altı ay çalışamaz ve kalıcı olarak yüzde on iki oranında maluliyeti kalır. F önce aracın zorunlu trafik sigortasını yapan şirkete yazılı başvuruda bulunur; on beş gün içinde yanıt alamayınca dava yoluna gider. Bilirkişi, F’nin geçici ve sürekli iş göremezlik zararını gelirine ve yaşına göre hesaplar; mahkeme kazada F’nin kırmızı ışıkta geçtiğini tespit ederse tazminattan kusur oranında indirim yapar.
Dava öncesinde hazırlayın
- Olay tutanağı, kaza tespit tutanağı ya da ceza dosyasının örneği
- Hastane kayıtları, epikriz ve maluliyet raporu
- Tedavi, ilaç ve ulaşım giderlerinin belgeleri
- Gelir belgeleri (bordro, vergi levhası, SGK kaydı)
- Ölüm hâlinde nüfus kayıt örneği ve destek ilişkisini gösteren belgeler
Sık sorulan sorular
Ceza davası bitmeden tazminat davası açabilir miyim?
Evet. İki dava birbirinden bağımsızdır. Hukuk mahkemesi ceza dosyasındaki delilleri getirtebilir ya da gerekli görürse ceza davasının sonucunu bekleyebilir.
Manevi tazminat ne kadar olur?
Kanunda bir tablo ya da üst sınır yoktur; miktar hâkimin takdirindedir. Yargıtay’ın benzer olaylardaki kararları ve olayın ağırlığı, takdirde yol gösterici olur.
Dava için arabulucuya gitmek gerekir mi?
Haksız fiilden doğan tazminat davalarında kural olarak zorunlu arabuluculuk yoktur. Ancak uyuşmazlık ticari ya da tüketici uyuşmazlığı niteliğindeyse arabuluculuk dava şartı olabilir; arabuluculuk aracıyla kontrol edebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
