A
- Adli kontrol
- Şüpheli ya da sanığın tutuklanmadan, yurt dışına çıkmama, düzenli imza verme ya da konutunu terk etmeme gibi yükümlülüklerle serbest bırakılması. Kararına iki hafta içinde itiraz edilebilir. Makale
- Adli yardım
- Mali gücü yetersiz kişinin harç ve yargılama giderlerinden geçici olarak muaf tutulması. Mahkemeden istenir; baroların adli yardım büroları avukat da görevlendirebilir.
- Anlaşmalı boşanma
- En az bir yıl sürmüş evlilikte eşlerin boşanma ve sonuçları üzerinde uzlaşarak mahkemeye başvurması. Hâkim tarafları bizzat dinler ve protokolü denetler. Makale
- Apostil
- Lahey Sözleşmesi’ne taraf bir ülkede düzenlenen resmî belgenin diğer taraf ülkelerde konsolosluk onayı aranmadan kullanılabilmesini sağlayan onay şerhi.
- Arabuluculuk
- Tarafların tarafsız bir arabulucunun yardımıyla kendi çözümlerini aradığı yöntem. İş, ticari para alacağı, kira ve bazı tüketici uyuşmazlıklarında dava açmadan önce zorunludur. Araç
B
- Belirsiz alacak davası
- Alacağın miktarının dava açarken belirlenemediği hâllerde açılan dava türü. 7589 sayılı Kanun’la 2026’da kaldırıldı; kısmi davada talep bir defaya mahsus artırılabilir.
- Beyan ve tekeffül
- Şirket satışlarında satıcının şirketin durumuna ilişkin verdiği ve gerçeğe aykırı çıkması hâlinde tazminat sorumluluğu doğuran taahhütler. Makale
- Bilirkişi
- Çözümü hukuk dışında özel ya da teknik bilgi gerektiren konularda mahkemenin görüşüne başvurduğu kişi. Raporu hâkimi bağlamaz; taraflar itiraz edebilir ve uzman mütalaası sunabilir.
D
- Delil zinciri
- Bir delilin el konulduğu andan mahkemeye sunulduğu ana kadar kimin elinde bulunduğunu ve nasıl saklandığını gösteren kayıtlar. Dijital delilin güvenilirliği bakımından önemlidir.
- Destekten yoksun kalma tazminatı
- Ölen kişinin desteğinden yoksun kalan yakınlarının uğradığı maddi zararın tazmini. Ölenin geliri, yaşı ve desteklenenlerin durumuna göre hesaplanır. Makale
- Dijital delil
- Bilgisayar, telefon, sunucu ve çevrim içi hesaplarda bulunan ve yargılamada ispat aracı olarak kullanılan veriler. Makale
E
- El koyma
- Suç delili ya da müsadereye konu olabilecek eşya ve değerlerin muhafaza altına alınması. Bilgisayar ve telefonlarda verilerin yedeği alınır ve istenirse bir kopyası verilir.
- Etkin pişmanlık
- Suç işlendikten sonra failin zararı gidermesi ya da yetkililere bilgi vermesi gibi davranışlarına kanunun bağladığı ceza indirimi ya da cezasızlık. Makale
G
- Geçici mühlet
- Konkordato talebinde mahkemenin borçluya verdiği, üç ay olup iki ay uzatılabilen koruma süresi. Bu sürede borçlu aleyhine takip yapılamaz. Makale
- Gözaltı
- Yakalanan kişinin soruşturma amacıyla kısa süre özgürlüğünün kısıtlanması. Süre kural olarak yirmi dört saattir; kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.
H
- Hakem kararı
- Tahkim yargılaması sonunda hakem ya da hakem heyetinin verdiği karar. Yalnızca kanunda sayılan sebeplerle iptal davasına konu olabilir. Makale
- Hash (özet) değeri
- Dijital bir verinin içeriğine göre hesaplanan ve veri değiştiğinde değişen dijital parmak izi. İmajın bütünlüğünü göstermek için tutanağa geçirilir.
- Hukuki inceleme (due diligence)
- Bir şirketin ya da paylarının satın alınmasından önce şirketin sözleşmeleri, borçları, davaları ve izinlerinin incelenmesi. Makale
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB)
- İki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında, şartlar varsa hükmün açıklanmayıp beş yıllık denetim süresine bağlanması. 7589 sayılı Kanun’la yeniden düzenlendi. Makale
İ
- İddianame
- Savcının, soruşturma sonunda yeterli şüphe oluştuğunda kamu davası açmak için mahkemeye sunduğu belge. Mahkemece kabulüyle kovuşturma başlar.
- İhtiyati haciz
- Alacağın tahsilini güvenceye almak için, borçlunun mallarına dava ya da takipten önce ya da bunlarla birlikte geçici olarak haciz konulması.
- İmaj (adli kopya)
- Bir depolama biriminin bire bir kopyası. Adli incelemeler cihazın kendisi yerine imaj üzerinde yapılır.
- İptal davası
- Hukuka aykırı bir idari işlemin ortadan kaldırılması için idare mahkemesinde açılan dava. Süre kural olarak altmış gündür. Alan
- İşe iade
- İş güvencesi kapsamındaki işçinin geçerli sebep olmadan feshedilen sözleşmesine karşı işe dönmeyi istemesi. Fesihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur. Makale
- İtirazen şikâyet
- Kamu ihalelerinde idarenin şikâyet kararına karşı Kamu İhale Kurumu’na yapılan başvuru. Süre on gündür. Makale
K
- Kat karşılığı inşaat sözleşmesi
- Arsa sahibinin arsa paylarının bir kısmını yükleniciye devretmesi karşılığında yüklenicinin bina inşa ederek bağımsız bölümleri teslim etmeyi üstlendiği sözleşme. Noterde düzenleme şeklinde yapılır. Makale
- Katılan
- Suçtan zarar gören kişinin ceza davasına taraf olarak katılması hâlinde aldığı sıfat. Katılan delil sunabilir ve hükme karşı kanun yoluna başvurabilir.
- Kefalet
- Kefilin, asıl borçlunun borcunu ödememesinin sonuçlarından alacaklıya karşı sorumlu olmayı üstlendiği sözleşme. Azami miktar ve tarih kefilin el yazısıyla yazılmalıdır. Makale
- Konkordato
- Borçlarını ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesi altındaki borçlunun alacaklılarıyla vade ve indirim konusunda yaptığı, mahkemece tasdik edilen anlaşma. Makale
- Kovuşturma
- İddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen evre. Bu evrede şüpheli “sanık” olarak adlandırılır.
M
- Malpraktis
- Sağlık hizmeti sunulurken tıp biliminin kabul ettiği standartlardan sapılması sonucu hastanın zarar görmesi; tıbbi uygulama hatası. Makale
- Muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge
- Gerçek bir işlemle ilgili olmakla birlikte işlemi mahiyet ya da miktar itibarıyla gerçeğe aykırı gösteren belge. Makale
- Müdafi
- Şüpheli ya da sanığın ceza yargılamasında savunmasını yapan avukat. Kanunda sayılan hâllerde istem aranmaksızın baro tarafından görevlendirilir.
- Müteselsil kefalet
- Alacaklının, asıl borçluya başvurmadan doğrudan kefile başvurabildiği kefalet türü. Banka kredilerinde yaygındır.
N
- Nitelikli dolandırıcılık
- Dolandırıcılığın bilişim sistemleri, bankalar ya da kamu kurumlarının araç olarak kullanılması gibi kanunda sayılan hâllerde işlenmesi. Cezası üç ila on yıl hapistir. Makale
Ö
- Ön ödeme
- Kanunda sayılan bazı suçlarda, savcılığın bildirdiği tutarın süresinde ödenmesi hâlinde kamu davası açılmaması.
S
- Sahte belge
- Gerçek bir işlem olmadığı hâlde varmış gibi düzenlenen belge. Düzenlenmesi ve kullanılması Vergi Usul Kanunu’nda suçtur. Makale
- Soruşturma
- Suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre. Savcılık tarafından yürütülür; bu evrede kişi “şüpheli” olarak adlandırılır.
- Susma hakkı
- Şüpheli ve sanığın isnat edilen suç hakkında açıklama yapmama hakkı. Susmak aleyhe delil sayılamaz.
Ş
- Şikâyet süresi
- Şikâyete bağlı suçlarda, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı aylık süre. Süre geçerse soruşturma yapılamaz.
T
- Tahkim şartı
- Taraflar arasındaki uyuşmazlıkların devlet mahkemeleri yerine hakemler tarafından çözüleceğine ilişkin sözleşme maddesi. Yazılı olmalıdır. Makale
- Tam yargı davası
- İdarenin eylem ya da işlemleri nedeniyle uğranılan zararın tazmini için idare mahkemesinde açılan dava. Alan
- Tanıma ve tenfiz
- Yabancı mahkeme ya da hakem kararlarının Türkiye’de hüküm doğurması ve icra edilebilmesi için verilen karar. Makale
- Tutuklama
- Kuvvetli suç şüphesi ve kanunda sayılan tutuklama nedenleri varsa, hüküm verilmeden önce kişinin özgürlüğünün kısıtlanması. Ceza değil, koruma tedbiridir. Makale
U
- Uzlaşma (vergi)
- Vergi idaresi ile mükellefin cezalar konusunda anlaşma sağlaması. 2024’ten bu yana vergi aslı uzlaşma kapsamı dışındadır. Makale
- Uzlaştırma (ceza)
- Kanunda sayılan suçlarda şüpheli ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşması. Uzlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığına ya da düşme kararı verilir.
V
- Vekâletname
- Avukatın müvekkili adına işlem yapabilmesi için noterde düzenlenen yetki belgesi. Yurt dışında konsolosluktan ya da apostil şerhiyle alınabilir.
- Vergi suçu raporu
- Vergi incelemesinde Vergi Usul Kanunu’nun 359. maddesindeki fiillerin tespit edilmesi üzerine düzenlenip savcılığa iletilen rapor.
Y
- Yürütmenin durdurulması
- İdari işlemin dava sonuçlanıncaya kadar uygulanmamasına ilişkin mahkeme kararı. Telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık şartlarına bağlıdır.
Z
- Zamanaşımı
- Belirli bir sürenin geçmesiyle dava açma ya da cezalandırma imkânının ortadan kalkması. Süreler suçun ya da alacağın türüne göre değişir. Araç