Milletlerarası Tahkim ve Hakem Kararının Tenfizi: Şart, İptal ve New York Sözleşmesi

Yabancı unsurlu ticari ilişkilerde taraflar, uyuşmazlıklarını devlet mahkemeleri yerine kendi seçtikleri hakemlere götürmeyi sıklıkla tercih eder. Tahkimin tarafsız bir yer, konuya hâkim hakemler ve kararın birçok ülkede tenfiz edilebilmesi gibi avantajları vardır. Ancak bu avantajlar, tahkim anlaşmasının doğru yazılmasına ve sürecin kurallarına uyulmasına bağlıdır.

Hangi kanun uygulanır?

Tahkim yeri Türkiye olan ve yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu uygulanır. Taraflardan birinin yerleşim yerinin yurt dışında olması, şirket ortaklarından birinin yabancı sermayeli olması ya da sözleşmenin bir ülkeden diğerine sermaye veya mal geçişini gerektirmesi yabancılık unsuru sayılır. Yabancılık unsuru taşımayan uyuşmazlıklarda ise Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki iç tahkim hükümleri uygulanır. Tahkim yeri yurt dışında ise o ülkenin tahkim hukuku ve seçilen kurumun kuralları geçerlidir.

Tahkim anlaşması nasıl yazılmalı?

Tahkim anlaşması yazılı olmalıdır; sözleşmeye konulan bir madde, ayrı bir anlaşma ya da taraflar arasındaki yazışmalar bu şartı karşılayabilir. Belirsiz yazılmış bir tahkim şartı, örneğin hangi kurumun yetkili olduğu anlaşılmayan ya da hem mahkemeyi hem tahkimi gösteren bir madde, geçersizlik tartışmasına yol açar. İyi bir tahkim maddesinde tahkim yeri, kurum ya da ad hoc usul, hakem sayısı, yargılama dili ve uygulanacak maddi hukuk açıkça yer alır. ICC ve İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) gibi kurumların önerdiği standart maddeler bu nedenle sıkça kullanılır.

Tahkim itirazı ve geçici hukuki koruma

Tahkim anlaşmasına rağmen taraflardan biri devlet mahkemesinde dava açarsa, karşı taraf tahkim itirazını ilk itiraz olarak cevap dilekçesinde ileri sürmelidir; süresinde ileri sürülmeyen itiraz dinlenmez. Tahkim anlaşması, taraflardan birinin tahkim yargılamasından önce ya da yargılama sırasında devlet mahkemesinden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz istemesine engel değildir.

Hakem kararına karşı iptal davası

Milletlerarası Tahkim Kanunu’na tabi hakem kararlarına karşı istinaf ya da temyiz yolu yoktur; yalnızca kanunda sayılan sebeplerle iptal davası açılabilir. İptal davası kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde açılır; iç tahkimde bu süre bir aydır. Tahkim anlaşmasının geçersizliği, hakem heyetinin usule aykırı oluşturulması, kararın süresi içinde verilmemesi, hakem heyetinin yetkisini aşması, tarafların eşitliği ve savunma hakkına aykırılık, uyuşmazlığın tahkime elverişli olmaması ve kamu düzenine aykırılık iptal sebepleri arasındadır. İptal davasında uyuşmazlığın esası yeniden incelenmez.

Yabancı hakem kararlarının tenfizi

Türkiye, yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin 1958 tarihli New York Sözleşmesi’ne karşılıklılık ve ticari nitelik çekinceleriyle taraftır. Yabancı bir hakem kararının Türkiye’de icra edilebilmesi için tenfiz kararı alınması gerekir. Tenfiz talebine kararın ve tahkim anlaşmasının onaylı asılları ile onaylı Türkçe çevirileri eklenir. Mahkeme, kararın esasını incelemez; yalnızca tahkim anlaşmasının geçerliliği, savunma hakkına uyulup uyulmadığı, hakem heyetinin yetkisi, kararın bağlayıcı hâle gelmiş olması, uyuşmazlığın tahkime elverişliliği ve kamu düzeni yönünden denetim yapar. Yabancı mahkeme kararlarının tenfizinde ise Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’daki karşılıklılık, kamu düzeni ve savunma hakkı şartları aranır.

Tahkim maddesi yazarken kontrol edin

• Tahkim yeri (şehir ve ülke)
• Tahkim kurumu ve kuralları ya da ad hoc usul
• Hakem sayısı ve seçim yöntemi
• Yargılama dili
• Sözleşmeye uygulanacak hukuk
• Gizlilik ve geçici hukuki korumaya ilişkin düzenleme

Sık sorulan sorular