Ekonomik Suçlar
Sahte Fatura ve Vergi Kaçakçılığı: VUK 359 Kapsamında Suçlar
Sahte ve muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge ayrımı, belge düzenleyen ve kullananın sorumluluğu, vergi suçu raporu, ceza soruşturması ile vergi davasının ilişkisi ve savunmada kullanılan deliller.
Kısaca
- Gerçek bir işlem olmadığı hâlde düzenlenen belge sahte, gerçek bir işlemi mahiyet ya da miktar olarak gerçeğe aykırı gösteren belge ise yanıltıcı belgedir.
- Her iki belgenin düzenlenmesi ve kullanılması Vergi Usul Kanunu’nun 359. maddesinde hapis cezası gerektiren suçtur.
- Ceza soruşturması ile vergi mahkemesindeki dava birbirini beklemez.
- 359. maddedeki fiillerle ilgili cezalar uzlaşma kapsamı dışındadır.
Vergi incelemelerinde en sık karşılaşılan iddialardan biri, mükellefin sahte ya da yanıltıcı fatura kullandığı ya da düzenlediğidir. Bu iddia bir yandan vergi ve ceza tarhiyatına, öte yandan savcılığa iletilen vergi suçu raporuyla ceza soruşturmasına yol açar. İki süreç birbirinden bağımsız yürüse de aynı belgeler ve aynı deliller üzerinden ilerler.
Sahte belge ile yanıltıcı belge
Vergi Usul Kanunu’na göre gerçek bir muamele ya da durum olmadığı hâlde bunlar varmış gibi düzenlenen belge sahte belgedir. Gerçek bir muamele ya da durumla ilgili olmakla birlikte bunu mahiyet veya miktar itibarıyla gerçeği yansıtmayacak biçimde gösteren belge ise muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belgedir. Örneğin hiç mal teslimi olmadan düzenlenen fatura sahte, yüz birim teslim edilip bin birim gösterilen fatura yanıltıcıdır. Kanun, sahte belge düzenleme ve kullanmayı yanıltıcı belgeye göre daha ağır hapis cezasına bağlamıştır.
Belge kullananın sorumluluğu
Bir mükellefin aldığı faturanın sahte olduğu sonradan ortaya çıkabilir: faturayı düzenleyen firma hakkında “sahte belge düzenleyicisi” tespiti yapılmış, adresinde bulunamamış ya da kayıtlarını ibraz etmemiş olabilir. Bu durumda faturayı kullanan mükellef hakkında da inceleme başlatılır. Ceza sorumluluğu için belgenin sahte olduğunun bilinmesi, yani kast gerekir. Malın ya da hizmetin gerçekten alındığı ispat edilebiliyorsa, düzenleyicinin durumu tek başına kullanıcının sahte belge kullandığı sonucunu doğurmaz.
Gerçek alımın ispatında ödemelerin banka aracılığıyla yapılması, sevk irsaliyeleri ve taşıma belgeleri, depo giriş kayıtları, malın üretimde ya da satışta kullanıldığını gösteren kayıtlar ve taraflar arasındaki yazışmalar belirleyicidir. Nakit ödemeler ve kayıt dışı teslimler ise ispatı zorlaştırır.
Vergi suçu raporu ve iki ayrı süreç
Vergi müfettişi, inceleme sırasında 359. maddedeki fiillerin işlendiği kanaatine varırsa vergi suçu raporu düzenler ve rapor Cumhuriyet başsavcılığına iletilir. Kanun, bu suçlardan dolayı yapılan kovuşturmanın vergi mahkemesindeki yargılamayı, vergi mahkemesindeki yargılamanın da kovuşturmayı beklemeyeceğini açıkça düzenler. Bu nedenle vergi davasında sunulan açıklamaların ceza dosyasında, ceza dosyasındaki ifadelerin de vergi davasında aleyhe kullanılmaması için iki sürecin aynı belgelerle ve tutarlı biçimde yürütülmesi gerekir.
Vergi tarafında, 359. maddedeki fiillerle verginin ziyaa uğratılması hâlinde vergi ziyaı cezası üç kat olarak uygulanır ve bu cezalar uzlaşmaya konu edilemez. Sahte belgeye dayanan KDV indirimleri reddedilir.
Akılda tutulacak noktalar
- Vergi ve ceza ihbarnamesine dava
- Tebliğden itibaren 30 gün
- 359. madde fiillerinde vergi ziyaı cezası
- Üç kat
- Uzlaşma
- 359. madde fiillerine ilişkin cezalarda yapılamaz
- Ceza ve vergi davası
- Birbirini beklemez
Örnek
Bir inşaat malzemesi toptancısı, yıllardır çalıştığı bir tedarikçiden demir alır ve bedelini banka havalesiyle öder. İki yıl sonra tedarikçi hakkında sahte belge düzenleyicisi raporu yazılır ve toptancı da incelemeye alınır. Toptancı; havale dekontları, malın şantiyelere teslimini gösteren irsaliyeler, kantar fişleri ve stok kayıtlarıyla alımın gerçekten yapıldığını ortaya koymaya çalışır. Bu belgeler, hem vergi davasında hem de ceza soruşturmasında kastın bulunmadığını göstermek için kullanılır.
İnceleme başladığında hazırlayın
- İlgili faturalar ve ödemelere ait banka dekontları
- Sevk irsaliyeleri, taşıma ve kantar belgeleri
- Stok, üretim ve satış kayıtları
- Tedarikçiyle yapılan sözleşmeler ve yazışmalar
- İnceleme tutanaklarının örnekleri
Sık sorulan sorular
Vergi davasını kazanırsam ceza davası da düşer mi?
Kendiliğinden düşmez; iki yargılama birbirini beklemez. Ancak vergi mahkemesinin alımın gerçek olduğunu kabul eden kararı, ceza mahkemesinde kastın bulunmadığını göstermek için önemli bir delil olarak sunulabilir.
Şirket ortağı ya da muhasebeci de sorumlu olur mu?
Ceza sorumluluğu şahsidir: belgeyi düzenleyen ya da kullanan, yani fiili işleyen gerçek kişiler sorumludur. Şirketlerde bu kişi kural olarak kanuni temsilcidir; ancak fiile iştirak eden ortak, çalışan ya da meslek mensubu da sorumlu tutulabilir.
Vergi ziyaı cezasını indirimle ödeyebilir miyim?
359. maddedeki fiillerle ilgili cezalar uzlaşma kapsamı dışında kalır. İndirimli ödeme ve dava seçenekleri ihbarnamenin tebliğinden itibaren otuz günlük süre içinde değerlendirilmelidir; tutarları vergi cezası indirimi aracıyla karşılaştırabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
