İş ve Sosyal Güvenlik
İş Kazası Tazminatı: İşverenin Sorumluluğu, SGK Bildirimi ve Dava Süreci
İş kazasının tanımı, işverenin üç iş günü içinde SGK’ya bildirim yükümlülüğü, kusur incelemesi, maddi ve manevi tazminat, SGK ödemelerinin mahsubu, zamanaşımı ve arabuluculuk istisnası.
Kısaca
- İşveren, iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirmekle yükümlüdür.
- İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alıp almadığı ve tarafların kusur oranları bilirkişi raporuyla belirlenir.
- İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır.
- İşverene karşı tazminat talepleri iş sözleşmesine dayandığından on yıllık zamanaşımına tabidir.
İş kazası, sigortalının işyerinde, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, işveren tarafından başka bir yere gönderilmesi sırasında ya da işverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişi sırasında uğradığı ve bedenen veya ruhen engelli hâle getiren olaydır. Emziren kadın işçinin çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlar da bu kapsamdadır. Kaza, bir yandan Sosyal Güvenlik Kurumu’nun sağladığı ödenek ve gelirleri, öte yandan işverenin tazminat sorumluluğunu gündeme getirir.
Kazadan sonra ilk adımlar
İşveren, kazayı kolluğa derhâl, Sosyal Güvenlik Kurumu’na ise kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır. Bildirimin yapılıp yapılmadığı e-Devlet üzerinden kontrol edilebilir. Hastane kayıtları, kaza yerinin fotoğrafları, tanıkların bilgileri ve varsa iş güvenliği uzmanının düzenlediği kaza tutanağı, sonraki bütün aşamalarda temel deliller olur. Kaza kolluk tarafından tutanağa bağlanmışsa savcılık soruşturması da başlar.
İşverenin sorumluluğu ve kusur
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene işçilerin sağlık ve güvenliğini sağlama, riskleri değerlendirme, gerekli eğitimi verme, kişisel koruyucu donanım sağlama ve kullanımını denetleme yükümlülüğü getirir. Tazminat davasında, iş güvenliği alanındaki bilirkişi; işverenin, işçinin ve varsa üçüncü kişilerin kusur oranlarını belirler. İşçinin kusuru tazminattan indirim sebebidir; ancak işverenin denetim yükümlülüğü nedeniyle işçinin kusurunun tek başına kazaya yol açtığı durumlar sınırlıdır.
Tazminat kalemleri ve SGK ödemeleri
Kazada yaralanan işçi; geçici ve sürekli iş göremezlik nedeniyle maddi tazminat, tedavi giderleri ve manevi tazminat isteyebilir. Ölüm hâlinde ise desteğinden yoksun kalanlar destek tazminatı ve yakınları manevi tazminat talep edebilir. Sosyal Güvenlik Kurumu’nun bağladığı sürekli iş göremezlik geliri ya da ölüm geliri, rücuya tabi kısmı yönünden maddi tazminattan düşülür. Kurum da yaptığı ödemeler için kusuru bulunan işverene rücu eder. Maluliyet oranı, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun ya da yetkili sağlık kurulunun raporuyla belirlenir.
Dava ve süreler
İş kazası tazminat davaları iş mahkemesinde görülür ve dava öncesinde arabulucuya başvurmak zorunlu değildir. İşverene karşı açılan davalar iş sözleşmesine dayandığından on yıllık zamanaşımına tabidir. Kazanın iş kazası sayılıp sayılmadığı tartışmalıysa Sosyal Güvenlik Kurumu’na karşı tespit davası açılabilir. 7589 sayılı Kanun’la belirsiz alacak davası kaldırıldığından, tazminat miktarının dava öncesinde maluliyet raporu ve gelir belgelerine göre mümkün olduğunca belirlenmesi gerekir.
Süreler
- İşverenin SGK’ya bildirimi
- Kazadan sonraki 3 iş günü
- İşverene karşı tazminat
- 10 yıllık zamanaşımı
- Arabuluculuk
- Zorunlu değil
Örnek
Bir inşaatta çalışan J, iskeleden düşerek kalıcı olarak yüzde yirmi oranında maluliyete uğrar. Kaza tutanağında iskelede korkuluk bulunmadığı ve J’ye emniyet kemeri verilmediği yazılıdır. Bilirkişi, işverenin önlem almama nedeniyle ağır kusurlu olduğunu belirler. Mahkeme, J’nin yaşı ve geliri esas alınarak hesaplanan sürekli iş göremezlik zararından, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun bağladığı gelirin rücuya tabi kısmını düşerek tazminata hükmeder; ayrıca manevi tazminat da takdir eder.
Dava öncesinde hazırlayın
- Kaza tutanağı ve varsa savcılık soruşturma dosyası
- Hastane kayıtları, epikriz ve maluliyet raporu
- SGK bildirim kaydı ve hizmet dökümü
- Bordrolar ve ücret belgeleri
- Tanıkların bilgileri ve kaza yerinin fotoğrafları
Sık sorulan sorular
İşveren kazayı bildirmediyse ne olur?
İşveren idari para cezasıyla karşılaşır ve Kurum’un yaptığı masrafları ödemekle yükümlü olabilir. İşçi, kazayı ve iş kazası niteliğini Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvurarak ya da tespit davasıyla ortaya koyabilir.
Servis aracıyla işe giderken kaza geçirdim; iş kazası sayılır mı?
Sigortalının işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında uğradığı kaza iş kazası sayılır.
Tazminatı kimden isteyebilirim?
İşverenden, kazaya kusuruyla katılan üçüncü kişilerden ve asıl işveren ile alt işveren ilişkisi varsa her ikisinden birlikte istenebilir. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı yükümlülüklerinden alt işverenle birlikte sorumludur.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
