İş ve Sosyal Güvenlik
İşe İade Davası: Şartlar, Arabuluculuk Süresi ve Tazminatlar
İş güvencesinin kapsamı, geçerli fesih sebepleri, fesihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvuru, iki haftalık dava süresi, işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti.
Kısaca
- Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde, en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçi iş güvencesinden yararlanır.
- Fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur; anlaşma olmazsa iki hafta içinde dava açılır.
- Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir.
- İşe başlatılmayan işçiye dört ila sekiz aylık ücret tutarında tazminat ve en çok dört aylık boşta geçen süre ücreti ödenir.
İş güvencesi, işverenin belirsiz süreli iş sözleşmesini yalnızca geçerli bir sebebe dayanarak feshedebilmesini ifade eder. Bu güvenceden yararlanan işçinin sözleşmesi geçerli sebep olmadan feshedilirse işçi, işe iadesini isteyebilir. Süreç, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 18 ila 21. maddeleri ile 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’ndaki arabuluculuk hükümlerine tabidir.
Kimler işe iade isteyebilir?
- Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde çalışan; işverenin aynı iş kolundaki birden fazla işyeri varsa işçi sayısı bunların toplamına göre belirlenir,
- En az altı aylık kıdemi olan,
- Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan,
- İşletmenin bütününü yöneten işveren vekili ya da işçi alma ve çıkarma yetkisi olan işveren vekili olmayan işçi.
Geçerli sebep ve fesih usulü
Geçerli sebep, işçinin yeterliliğinden ya da davranışlarından veya işletmenin, işyerinin ya da işin gereklerinden kaynaklanabilir. Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve fesih sebebi açık ve kesin biçimde belirtilmelidir. İşçinin davranışı ya da verimi gerekçe gösterilecekse, işçinin savunması alınmadan fesih yapılamaz. İşletme gereklerine dayanan fesihlerde ise işverenin aldığı kararın gerçekten uygulandığı, tutarlı olduğu ve feshin son çare olarak başvurulduğu değerlendirilir. Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir.
Arabuluculuk ve dava süreleri
İşçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır; doğrudan açılan dava usulden reddedilir. Arabuluculuk görüşmesinde anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Dava ivedilikle görülür; istinaf incelemesinde bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir. Sürelerin son gününü yasal süre aracıyla hesaplayabilirsiniz.
Karardan sonra: başvuru ve tazminatlar
Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse, işçi kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır; başvurmazsa fesih geçerli bir feshin sonuçlarını doğurur. İşveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa, mahkemenin belirlediği dört ila sekiz aylık ücret tutarındaki işe başlatmama tazminatını öder. Her iki durumda da işçiye, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakları ödenir. Tutarları işe iade tazminatları aracıyla görebilirsiniz.
Süreler
- Arabulucuya başvuru
- Fesih bildiriminden itibaren 1 ay
- Dava
- Son arabuluculuk tutanağından itibaren 2 hafta
- Kesinleşen karardan sonra işe başvuru
- Tebliğden itibaren 10 iş günü
- İşverenin işe başlatma süresi
- Başvurudan itibaren 1 ay
Örnek
Kırk işçinin çalıştığı bir lojistik firmasında iki yıldır çalışan İ’nin sözleşmesi “ekonomik nedenlerle küçülme” gerekçesiyle feshedilir. İ yirmi gün sonra arabulucuya başvurur; görüşmede anlaşma sağlanamaz. Dava sırasında firmanın fesihten iki ay sonra İ’nin pozisyonuna yeni bir çalışan aldığı ortaya çıkar. Bu durum, işletme gereklerine dayanan feshin tutarlı olmadığını gösteren bir olgu olarak değerlendirilir.
Arabuluculuktan önce hazırlayın
- İş sözleşmesi ve fesih bildirimi
- Bordrolar ve banka ücret hesap dökümü
- SGK hizmet dökümü
- Savunma istem yazısı ve verilen savunma (varsa)
- Feshin gerçek sebebine ilişkin yazışma ve tanık bilgileri
Sık sorulan sorular
İşe iade davası açarsam kıdem tazminatımı alamaz mıyım?
İşe iade davası sürerken işverenin ödediği kıdem ve ihbar tazminatı, işçi işe başlatılırsa ödenecek tutarlardan mahsup edilir. İşçi işe başlatılmazsa kıdem ve ihbar tazminatı da istenebilir.
Arabuluculukta anlaşmak zorunda mıyım?
Hayır. Arabuluculuk görüşmesine katılmak zorunludur; anlaşmak ise tarafların iradesine bağlıdır. Anlaşma sağlanırsa son tutanak ilam niteliğinde olur ve aynı konuda dava açılamaz.
Deneme süresinde çıkarıldım; işe iade isteyebilir miyim?
Altı aylık kıdem şartı sağlanmadığından iş güvencesi hükümlerinden yararlanılamaz. Ancak işten çıkarma bir ayrımcılık ya da sendikal sebebe dayanıyorsa ayrı tazminat talepleri gündeme gelebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
