Bilişim ve İnternet
Sosyal Medya Paylaşımlarında Ceza Sorumluluğu: Hakaret, Özel Hayat ve İfade Özgürlüğü
İnternette hakaret, özel hayatın gizliliğini ihlal, kişisel verileri yayma ve halkı yanıltıcı bilgiyi yayma suçları; ifade özgürlüğünün sınırları, şikâyet süresi ve içeriğin kaldırılması.
Kısaca
- Sosyal medyada yapılan hakaret alenen işlenmiş sayılır ve ceza artırılır.
- Hakaret şikâyete bağlıdır; şikâyet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.
- Eleştiri ve haber verme hakkı belirli sınırlar içinde korunur; kaba ve aşağılayıcı ifadeler bu korumadan yararlanmaz.
- İçeriğin kaldırılması, ceza soruşturmasından ayrı olarak ve beklemeden istenebilir.
Sosyal medya, bir paylaşımın birkaç dakika içinde binlerce kişiye ulaşmasını mümkün kılar. Bu yaygınlık, paylaşımı yapan bakımından ceza ve tazminat sorumluluğunu, paylaşımın hedefi olan kişi bakımından ise hızlı hareket etme gerekliliğini doğurur. Hangi ifadenin suç, hangisinin korunan bir görüş açıklaması olduğu ise her olayda ayrıca değerlendirilir.
Sık karşılaşılan suçlar
- Hakaret (TCK 125): Bir kişiye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil ya da olgu isnat etmek veya sövmek. Suçun sosyal medyada işlenmesi aleniyet nedeniyle cezayı artırır. Hakaretin bazı hâlleri 7571 sayılı Kanun’la ön ödeme kapsamına alınmıştır.
- Özel hayatın gizliliğini ihlal (TCK 134): Bir kişinin özel hayatına ilişkin görüntü ya da seslerin rızası olmadan ifşa edilmesi.
- Kişisel verileri hukuka aykırı olarak yayma (TCK 136): Bir kişinin telefon numarası, adresi ya da sağlık bilgisi gibi verilerinin hukuka aykırı biçimde paylaşılması.
- Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma (TCK 217/A): Ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlık ile ilgili gerçeğe aykırı bir bilginin, halk arasında endişe ve korku yaratmaya elverişli biçimde yayılması.
- Tehdit (TCK 106) ve şantaj (TCK 107): Mesaj ya da paylaşım yoluyla yapılan tehdit ve şantaj da bu kapsamda değerlendirilir.
İfade özgürlüğünün sınırları
Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ifade özgürlüğünü korur; bu koruma yalnızca hoşa giden düşünceleri değil, rahatsız edici ya da sert eleştirileri de kapsar. Yargı kararlarında eleştiri ve haber verme hakkının sınırları belirlenirken ifadenin bir olgu isnadı mı yoksa değer yargısı mı olduğu, olgunun gerçeklik temeli, konunun kamu yararı taşıyıp taşımadığı, ifade ile konu arasındaki bağlantı ve kullanılan dilin ölçülü olup olmadığı değerlendirilir. Siyasetçiler ve kamusal kişiler daha geniş eleştiriye katlanmak durumundadır. Konuyla ilgisi olmayan, salt aşağılamaya yönelik ifadeler ise bu korumadan yararlanmaz.
Paylaşım, yeniden paylaşım ve yorum
Ceza sorumluluğu öncelikle içeriği oluşturan kişiye aittir. Başkasına ait bir içeriğin yeniden paylaşılması da, içeriğin benimsenip benimsenmediği, eklenen yorum ve paylaşımın bağlamı değerlendirilerek sorumluluk doğurabilir. Takma adla açılmış hesaplarda failin tespiti için savcılık, platformlardan ve internet servis sağlayıcılarından bilgi isteyebilir; yurt dışındaki platformlardan bilgi alınması her zaman mümkün olmayabilir.
İçeriğin kaldırılması ve tazminat
Ceza soruşturması içeriği kendiliğinden kaldırmaz. Kişilik haklarını ihlal eden içerik için içerik ya da yer sağlayıcıya başvurulabilir; özel hayatın gizliliğini ihlal eden içerikler için 5651 sayılı Kanun’da ayrıca bir başvuru yolu düzenlenmiştir. Kişilik hakkı ihlali nedeniyle hukuk mahkemesinde manevi tazminat ve ihlalin durdurulması da istenebilir. Bu yollar birbirinin alternatifi değildir, birlikte kullanılabilir.
Süreler
- Hakarette şikâyet süresi
- Fiili ve faili öğrenmeden itibaren 6 ay
- Manevi tazminat zamanaşımı
- Zararı ve faili öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde 10 yıl
- İçeriğin kaldırılması
- Süreye bağlı değil; gecikmeden istenmeli
Örnek
Bir restoran işletmecisi E, hakkında yazılan olumsuz bir yorumun hakaret olduğunu düşünür. Yorumda yemeklerin soğuk geldiği ve servisin yavaş olduğu yazmaktadır; bu ifadeler kişisel deneyime dayanan bir değerlendirme olduğundan eleştiri sınırları içinde kalabilir. Aynı yorumda işletmecinin şahsına yönelik sövme ifadeleri de bulunuyorsa, bu bölüm bakımından hakaret suçu ve içeriğin kaldırılması gündeme gelir.
Başvurudan önce hazırlayın
- Paylaşımın adresi (bağlantısı), tarihi ve paylaşan hesabın adı
- Ekran görüntüleri ve mümkünse noter tespiti
- Paylaşımın yayıldığını gösteren yorum ve paylaşım sayıları
- Faili ve paylaşımı öğrendiğiniz tarihi gösteren kayıtlar
Sık sorulan sorular
Özel mesajla yapılan hakaret de suç mu?
Evet. Hakaret, yalnızca muhatabın duyabileceği biçimde de işlenebilir. Ancak aleniyet unsuru bulunmadığından ceza artırımı uygulanmaz.
Paylaşımı sildim; soruşturma devam eder mi?
Suç paylaşım anında tamamlanır; içeriğin silinmesi suçu ortadan kaldırmaz. Ancak silme, olayın değerlendirilmesinde ve tazminat miktarının belirlenmesinde dikkate alınabilir.
Takma adlı hesaptan hakarete uğradım; ne yapabilirim?
Savcılığa şikâyette bulunarak failin tespiti için platformdan bilgi istenmesini talep edebilirsiniz. Fail tespit edilemese bile içeriğin kaldırılması için başvurulabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
