Sağlık Hukuku
Tıbbi Malpraktis ve Hekimin Sorumluluğu: Özen Yükümlülüğü, Onam ve Tazminat
Tıbbi uygulama hatasının unsurları, özen yükümlülüğü, aydınlatılmış onam, özel ve kamu hastanelerinde başvuru yolları, bilirkişi incelemesi, ceza soruşturması ve tazminat kalemleri.
Kısaca
- Hekim, tedavinin başarısından değil, tıp biliminin kabul ettiği yöntemleri özenle uygulamaktan sorumludur.
- Özenle yapılan bir müdahalede ortaya çıkan komplikasyon, tek başına hata sayılmaz.
- Hasta, müdahaleden önce riskler ve alternatifler hakkında aydınlatılmalıdır; aydınlatma yapılmadan yapılan müdahale hukuka aykırı olabilir.
- Özel hastanelere karşı adli yargıda, kamu hastanelerindeki zararlar için idari yargıda dava açılır.
Tıbbi uygulama hatası (malpraktis), sağlık hizmeti sunulurken tıp biliminin kabul ettiği standartlardan sapılması sonucu hastanın zarar görmesidir. Teşhiste gecikme, yanlış ilaç ya da doz, ameliyat sırasında yapılan hata, enfeksiyon kontrolündeki eksiklik ve yetersiz takip, sık karşılaşılan örneklerdir. Ancak tıp bir kesinlik bilimi değildir; beklenen sonucun alınamaması her zaman bir hatanın varlığını göstermez.
Hata mı, komplikasyon mu?
Komplikasyon, tıbben gerekli özen gösterilse bile ortaya çıkabilen ve öngörülebilen bir risktir. Hekimin sorumluluğu, komplikasyonun ortaya çıkmasından değil; riskin önlenmesi için gerekli tedbirlerin alınmamasından, komplikasyonun zamanında fark edilmemesinden ya da gereği gibi tedavi edilmemesinden doğar. Bu ayrım, tıbbi kayıtlar esas alınarak bilirkişi tarafından yapılır.
Aydınlatılmış onam
Hasta; teşhis, önerilen tedavi, olası riskler ve komplikasyonlar, alternatif yöntemler ve tedavi edilmemenin sonuçları hakkında müdahaleden önce, anlayabileceği biçimde bilgilendirilmelidir. Acil durumlar dışında onamın müdahaleden yeterli bir süre önce alınması gerekir. Matbu ve genel ifadeler içeren formlar, somut müdahaleye ilişkin risklerin açıklandığını her zaman göstermez. Usulüne uygun aydınlatma yapılmadan gerçekleştirilen müdahale, tıbben doğru yapılmış olsa bile hukuka aykırı sayılabilir ve tazminat sorumluluğu doğurabilir.
Kime karşı, hangi yolla?
Özel hastaneler ve muayenehaneler: Hasta ile özel hastane arasındaki ilişki sözleşmeye dayanır. Talep, hastaneye ve hekime karşı adli yargıda ileri sürülür; Yargıtay uygulamasında bu davalar tüketici mahkemesinde görülür. Hastane, çalıştırdığı hekimin kusurundan ve kendi organizasyon eksikliklerinden sorumludur.
Kamu hastaneleri: Devlet ve üniversite hastanelerinde görevli hekimin kusurundan doğan zarar için, Anayasa gereği doğrudan hekime değil idareye karşı dava açılır. Önce ilgili idareye başvurulur; başvuru, zararın öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde olaydan itibaren beş yıl içinde yapılmalıdır. Başvuru reddedilirse ya da cevap verilmezse idare mahkemesinde tam yargı davası açılır. İdare, ödediği tazminat için kusurlu hekime rücu edebilir.
Bilirkişi ve ceza soruşturması
Hatanın varlığı ve zararla bağlantısı; Adli Tıp Kurumu, üniversitelerin ilgili anabilim dalları ya da alanında bilirkişilerden alınan raporlarla belirlenir. Raporun hangi tıbbi kayıtlara dayandığı, ilgili uzmanlık dalından bilirkişinin bulunup bulunmadığı ve sorulara açık yanıt verilip verilmediği incelenmelidir. Hata aynı zamanda taksirle yaralama ya da öldürme suçu oluşturabileceğinden savcılığa şikâyette bulunulabilir; ceza soruşturması ile tazminat davası birbirinden bağımsız yürür.
Süreler ve yollar
- Kamu hastanesi: idareye başvuru
- Öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde 5 yıl
- İdarenin cevap süresi
- 30 gün; cevap yoksa ret sayılır
- Tam yargı davası
- Ret ya da zımni retten itibaren 60 gün
- Özel hastane
- Adli yargı; sözleşme ve haksız fiil zamanaşımı kuralları
Örnek
Bir özel hastanede safra kesesi ameliyatı olan N, ameliyattan sonraki günlerde karın ağrısı ve ateşle birkaç kez başvurur; her seferinde ağrı kesiciyle eve gönderilir. Bir hafta sonra başka bir hastanede safra yolu yaralanması tespit edilir ve ikinci bir ameliyat gerekir. Bilirkişi, yaralanmanın bilinen bir komplikasyon olduğunu ancak şikâyetlere rağmen gerekli tetkiklerin yapılmamasının özen yükümlülüğüne aykırı olduğunu belirtirse, hastanenin ve hekimin sorumluluğu gündeme gelir.
Başvurudan önce hazırlayın
- Epikriz, ameliyat notu ve hemşire gözlem kayıtları
- Tahlil ve görüntüleme sonuçları
- İmzalanan onam formlarının örnekleri
- Tedavi giderlerine ait faturalar
- Sonraki tedavilere ilişkin raporlar ve maluliyet raporu
Sık sorulan sorular
Hastane tıbbi kayıtları vermezse ne yapabilirim?
Hasta kendisine ait kayıtların örneğini isteme hakkına sahiptir. Talep karşılanmazsa yazılı başvuru yapılmalı, sonuç alınamazsa Sağlık Bakanlığı’na ya da yargı yoluna başvurulabilir; dava sırasında kayıtlar mahkeme aracılığıyla da getirtilebilir.
Estetik ameliyatlarda sorumluluk farklı mı?
Yargıtay, estetik amaçlı müdahalelerde hekimin taahhüt ettiği sonuca daha sıkı bağlı olduğunu kabul etmektedir. Ameliyat öncesi görüşmeler, fotoğraflar ve yazışmalar bu nedenle özellikle önemlidir.
Hangi tazminatları isteyebilirim?
Tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı ve manevi tazminat istenebilir; ölüm hâlinde yakınlar destekten yoksun kalma ve manevi tazminat talep edebilir. Kalemlerin hesaplanması maddi ve manevi tazminat davası yazısında anlatılmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
